Το βασικό συστατικό ενός θεατρικού έργου είναι ο διάλογος.
Αυτό όμως δε σημαίνει πως οποιοδήποτε κείμενο σε διαλογική μορφή είναι θεατρικό κείμενο. Ο διάλογος στο θέατρο είναι δράση, επειδή μέσα από αυτόν συντελούνται τα πάντα: η εξέλιξη των χαρακτήρων και των μεταξύ τους σχέσεων, η πλοκή, το από κάτω κείμενο.
Ο διάλογος στο θέατρο διέπεται από τους δικούς του κανόνες.
Ας δούμε μερικούς!
Θέλουμε διάλογο που να είναι:
1. Σχετικός με την υπόθεση και με το προς διαπραγμάτευση θέμα και να μην ολισθαίνει προς περιττές παρεκβάσεις.
2. Συνοπτικός / υπαινικτικός. Είναι χρήσιμο να αποφεύγουμε τις περιττές επαναλήψεις, τις περιττές και αυτονόητες πληροφορίες. Μπορεί στη ζωή συχνά να πλατιάζουμε, όταν μιλάμε, αυτό όμως δεν έχει θέση στο γραπτό κείμενο. Επίσης, ο διάλογος στο θέατρο ενδείκνυται για τη χρήση υπαινιγμών. Αφήστε τον ήρωά σας να μιλήσει μέσα από μια αλλαγή στάσης, από μια χειρονομία, από μια αποστροφή του βλέμματος. Πολύ σημαντική, στο πλαίσιο αυτό, είναι η σιωπή στον θεατρικό διάλογο. Στο θέατρο οι σιωπές είναι πολύτιμες, όσο και οι λέξεις – χρησιμοποιήστε τες!
3. Υφολογικά ταιριαστός με τους χαρακτήρες που συμμετέχουν. Το παιδί πρέπει να μιλάει ως παιδί, ο ιερωμένος ως ιερωμένος, ο αναλφάβητος ως αναλφάβητος, ο πανεπιστημιακός ως πανεπιστημιακός κ.ο.κ. Δεν είναι πειστικό ένας αγρότης του 19ου αιώνα να μιλάει σαν λόγιος, όπως δεν είναι πειστικό ένας ακαδημαϊκός να μιλάει αργκό.
Ο διάλογος στο θέατρο ενδείκνυται για τη χρήση υπαινιγμών.
4. Αληθοφανής. Προσοχή όμως: όπως τονίστηκε πιο πάνω, η αληθοφάνεια δεν πρέπει να συγχέεται με την κατά γράμμα μεταφορά των διαλόγων της πραγματικής ζωής στο χαρτί. Η αληθοφάνεια έγκειται στην αποτύπωση ενός αναγνωρίσιμου και πιστευτού γλωσσικού κώδικα επικοινωνίας. Δηλαδή, η ομιλία θα πρέπει να ολοκληρώνεται, η έννοια των λέξεων να είναι συγκεκριμένη, η φωνή του πομπού του μηνύματος να μην παρουσιάζει ακατανόητες διακυμάνσεις, ο πομπός του μηνύματος να χρησιμοποιεί λέξεις εύκολα κατανοητές από τον παραλήπτη κ.α.
5. Χρήσιμος είτε για την προώθηση της υπόθεσης είτε για τη σκιαγράφηση των χαρακτήρων. Καμιά πληροφορία δε δίνεται τυχαία. Οτιδήποτε εμπεριέχεται στον διάλογο θα πρέπει με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο να είναι χρήσιμο στην εξέλιξη του έργου.